آمارستان

محسن محمدزاده روز شنبه درگفت وگو با خبرنگاران گفت: سال ۲۰۱۳ ميلادي كه به نام سال جهاني آمار نامگذاري شده از تمامي دولتها و سازمانها در سراسر جهان خواسته شده است فعاليت هايي ترتيب دهند تا اهميت علم آمار و كاربردهاي آن در گستره هاي علمي، كسب و كار، حكومت، رسانه ها، سياستگذاري و جامعه به نمايش درآيد.

وي با اشاره به سال جهاني آمار كه ازسوي انجمن هاي بين المللي نامگذاري شده است، اظهار داشت: به دنبال نامگذاري روز ۱۰ اكتبر سال ۲۰۱۰ ميلادي از سوي سازمان ملل متحد به عنوان روز جهاني آمار و انجام فعاليت هايي مفيد در سطح بين الملل براي همگاني كردن و ارتقاي علوم آماري، انجمن هاي بين المللي بر آن شدند كه سال ۲۰۱۳ ميلادي را به نام سال جهاني آمار نامگذاري كنند كه مورد استقبال و همكاري انجمن هاي علمي، سازمانها و نهادهاي بين المللي زيادي قرار گرفت.

محمدزاده گفت: خوشبختانه درايران نيز در سال هاي گذشته دست اندركاران آمار و برنامه ريزي به اين مهم توجه داشته اند و روز يكم آبانماه را به طور رسمي «روزملي آمار وبرنامه ريزي» نامگذاري كرده اند و هرسال برنامه هاي ويژه اي براي بزرگداشت اين روز از سوي انجمن آمار ايران ، مراكز علمي و دستگاه هاي اجرايي متعدد برگزار مي شود.

** سال جهاني آمار و سازمانهاي مورد خطاب

اين فعال حوزه آمار كشور گفت:براي سال جهاني آمار،مركز آمار ايران و سازمان هاي ديگر نظيروزارتخانه هاي علوم، تحقيقات و فناوري، تعاون، كار و رفاه اجتماعي، آموزش و پرورش،نيرو، فرهنگ و ارشاد اسلامي،بهداشت، درمان و آموزش پزشكي، سازمان سنجش كشور، موسسه استاندارد، شهرداري و برخي نهادهاي ديگر مخاطب هستند.

وي افزود: وب سايت سال جهاني آمار با همكاري تمامي انجمن ها ،نهادها و مراكز آماري جهان راه اندازي شده و در دسترس عموم قرارگرفته است تا افراد از برنامه ها و فعاليت هايي كه در سراسر جهان در اين خصوص به وقوع مي پيوندد، مطلع شوند. اين سايت از طريق وب سايت انجمن آمار ايران نيز قابل دسترس است.

** ستاد ملي سال جهاني

محمدزاده از تشكيل ستاد ملي سال جهاني آمار با همكاري انجمن آمار ايران، مركز آمار ايران، پژوهشكده آمار و عضويت شخصيت هاي علمي از دستگاه هاي اجرايي مرتبط با آمار و جمعي از اساتيد دانشگاه هاي كشور خبر داد و گفت: در اين ستاد شوراي برنامه ريزي به رياست رييس انجمن آمار ايران مركب از مسوولان هشت كميته تخصصي با عناوين همگاني كردن آمار، نظام آمار شناسي، آموزش مدرسه، آموزش دانشگاهي، آمار كاربردي، حمايت از تشكل هاي آماري، انتشارات و ارتباطات و اطلاع رساني تشكيل شده است.

وي ادامه داد: اين شورا برنامه جامع فعاليتها براي تحقق اهداف اين سال را تدوين و به تصويب ستاد ملي سال جهاني رسانده است.

**اهداف سال جهاني آمار

وي اهداف سال جهاني آمار را افزايش آگاهي جامعه در رابطه با قدرت و ميزان نفوذ آمار در جنبه هاي مختلف اجتماعي، آموزش و توسعه فكري جامعه به ويژه جوانان در زمينه سواد آماري با نگاه حرفه اي، ارتقاي خلاقيت و توسعه در علوم آمار و احتمالات ذكر كرد.

** آمارعلم، هنر و ابزار است

رييس انجمن آمار ايران معتقد است كه آمار نه تنها علم بلكه ابزار و هنر نيز هست.

وي ادامه داد: به كارگيري علم آمار باعث جمع آوري اطلاعات صحيح، خلاصه كردن، تحليل دقيق و استنباط صحيح از اطلاعات مي شود و نتايج آن در اموري نظير برنامه ريزي، تصميم گيري و مديريت كاربرد دارد.

اين كارشناس حوزه آمار با اشاره به هنر بودن علم آمار گفت: علم آمار با روش هاي علمي اين امكان را فراهم مي سازد تا به جاي آنكه بزرگترين مجموعه مورد مطالعه كه همان جامعه است و بررسي آن به طورمعمول موجب صرف وقت وهزينه زياد و دقت كم مي شود، بتواند زيرمجموعه اي ازجامعه كه نمونه ناميده مي شود ، را مورد مطالعه قرار داده و نتايج آن را به جامعه تعميم دهد. از اين طريق با سرعت و دقت بيشتر و صرف هزينه كمتر نتايجي معتبر حاصل مي شود.

به گفته محمدزاده چون اين بخش از آمار با صرفه جويي در وقت و هزينه باعث افزايش سرعت درانجام امور آماري مي شود، خود به منزله هنر است.

محمدزاده در خصوص ابزار بودن آمار بيان داشت: هر محققي براي انجام تحقيقات خود در هر زمينه و هر سطحي پس از تعيين مساله مورد نظر اقدام به جمع آوري اطلاعات، خلاصه سازي، تحليل و نتيجه گيري مي كند.

وي در ادامه افزود: در هر يك از مراحل فرايند تحقيق لازم است از روش يا ابزاري علمي استفاده شده تا با دقت و سرعت آن مرحله انجام شود. درصورتي كه حداقل در يكي از اين مراحل از روشي ناصحيح استفاده شود، نتيجه نهايي تحقيق خلاف واقع يا فاقد اعتبار علمي خواهد بود.

محمدزاده گفت: روشهاي آماري به عنوان يك ابزار علمي به محقق كمك مي كند كه هريك از مراحل تحقيق را با سرعت و دقت اجرا كند و در انتها نيز به نتايجي معتبر دست يابد.

** تفاوت در ارائه نتايج آماري

محمدزاده اظهارداشت: گاهي برخي آمارها (به طور مثال نرخ بيكاري يا نرخ تورم) از سوي دو منبع متفاوت اعلام مي شود . اين اختلاف مي تواند ناشي از تفاوت اطلاعات يا داده هاي ورودي، تفاوت درتعاريف يا نحوه تحليل داده ها باشد. چنانچه شرايط اوليه براي داده ها يكسان سازي شود، هيچ گاه نبايد تفاوتي درنتايج حاصل از يك فعاليت آماري به دست آيد.

وي تاكيد كرد: مركز آمار ايران سازماني است كه متولي توليد و انتشار آمارهاي رسمي كشور است.

استاد آمار دانشگاه تربيت مدرس تصريح كرد: اطلاعات و داده ها براي آمارشناس مفاهيم متعددي دارد، ممكن است كه با مقايسه دو شاخص در دو زمان متفاوت وضعيت را بهتر يا بدتر ارزيابي كنيم اما اين همه حرف نيست.
وي در ادامه بيان داشت: براي مقايسه دو موضوع بر اساس شاخص ها، بايد ديد شاخص ها از نظرمحتوي و شرايط اندازه گيري يكسان هستند يا خير .

به گفته وي ممكن است شاخصي بيانگر افزايش تعداد دانشجويان يك مقطع تحصيلي در دانشگاه هاي كشور در يك مقطع زماني نسبت به مقطع زماني قبل خود باشد ، اما اين افزايش كمي را اگر با توجه به رشد جمعيت با هم مقايسه كنيم بازهم افزايش را نشان ميدهد؟

**آمار به مثابه آيينه

محمدزاده تصريح كرد: آمار به مثابه آيينه است و واقعيات جامعه را به طور عيني منعكس مي كند. اما گاه افرادي اين نتايج را به درستي انعكاس نمي دهند كه مشكل از آمار نيست.

وي بيان داشت: گاه يك آيينه محدب يا مقعر ساخته مي شود كه واقعيات رابزرگتر يا كوچكتر از آنچه كه هست، نشان مي دهد. اما علم آمار در صورتي كه به درستي و توسط افراد متخصص به كار گرفته شود، همواره مانند يك آيينه تخت واقعيات عيني را منعكس مي كند.

** توسعه آمار در ايران

رييس شوراي برنامه ريزي سال جهاني آمار معتقد است:در سالهاي گذشته درايران علم آمار رشد قابل توجهي يافته و توجه به علم آمار اگر چه هنوز كافي نيست ، اما مناسب است.

وي در ادامه گفت: هم اكنون در اغلب سازمان ها و نهادهاي مختلف واحد آمار و اطلاعات ايجاد شده است. هر چند متاسفانه در اين واحدها اغلب افراد غير متخصص شاغل هستند، اما روند جذب آمارشناسان متخصص در اين واحدها رو به بهبود است و بايد به آن توجه بيشتري شود.

** فرهنگ آماري دركشور بايد ارتقا يابد

وي تاكيد كرد: گرچه لزوم كاربرد آمار در برنامه ريزي و تصميم گيري ها بر مديران و مسوولان پوشيده نيست اما بايد فرهنگ آماري دربين آحاد مردم ارتقا يابد.

وي يادآور شد: انجمن آمار ايران يكي از انجمن هاي فعال دركشور است كه بيش از ۲۲ سال در زمينه آمار فعاليت هايي را در عرصه هاي گوناگون انجام مي دهد.

محمدزاده تاكيد كرد كه توسعه فرهنگ آماري در كشور از طريق برگزاري همايشها، نشر مجلات علمي و برگزاري كارگاه هاي آموزشي با همكاري دانشگاه ها و سازمان هاي آماري از جمله فعاليت هاي متنوع انجمن آمارايران درجهت گسترش فرهنگ آماري دركشور به شمار مي رود.

وي افزود: انجمن آمار ايران تاكنون ۱۱ كنفرانس دو سالانه آمار و هشت سمينار احتمال و فرايندهاي تصادفي دركشور برگزار كرده است كه در هر كنفرانس حدود يك هزارنفر و در هر سمينار بيش از ۳۰۰ نفر شركت مي كنند و با ارايه مقالات خود آخرين يافته هاي علمي را در اختيار جامعه علمي كشور قرار مي دهند. بعلاوه از يافته ها و تجربيات علمي شركت كنندگان ديگر كشورها نيز برخوردار مي شوند.

محمدزاده با اشاره به ديگر فعاليت هاي انجمن آمار ايران گفت: انتشار دو مجله علمي - پژوهشي، يك نشريه علمي - ترويجي، يك مجله دانشجويي و خبرنامه از ديگر اقدامات انجمن است كه نقش زيادي در نشر و ترويج علوم آماري در كشور داشته است.

**اعتمادعمومي به آمار

محمدزاده معتقد است: هر چند در سال هاي اخير استفاده از آمار در كشور افزايش يافته ، اما اعتماد عمومي به آمار رشد نداشته است كه يكي از علل آن مي تواند انطباق نداشتن نتايج طرح هاي آماري با واقعيت و ناموفق بودن برنامه ريزي و تصميم گيري بر اساس آنها باشد.

وي گفت: طرحهاي آماري كلان كشور كه نتايج آن اثرات عام در كل جامعه دارد گاهي توسط افرادي اجرا مي شود كه نه تنها از اطلاعات صحيح استفاده نمي كنند بلكه از تخصص لازم نيز براي تحليل آنها برخوردار نيستند.

رييس انجمن آمار ايران تاكيد كرد: با توجه به گسترش روز افزون زمينه هاي تخصصي آمار و تنوع تخصص هاي مورد نياز براي اجراي يك طرح، يكنفر با مدرك دكتري آمار هم نمي تواند در همه شاخه ها و گرايش هاي آمار صاحب نظر باشد، چه رسد به اينكه يك طرح كلان آماري را افرادي غيرمتخصص آماري اجرا كنند.

وي از اهداف تاسيس انجمن آمار ايران از بدو تاسيس را پيگيري وفراهم كردن شرايط لازم براي حل معضل ياد شده عنوان كرد.

وي گفت: با برگزاري نشست هاي متعدد و همفكري متخصصان مختلف در نهايت طرحي با عنوان سازمان نظام آمارشناسي تهيه و براي تصويب به مجلس شوراي اسلامي ارايه شده است.

وي يادآورشد: درصورت تصويب واجرايي شدن اين طرح، افرادي كه بخواهند در اجراي پروژه هاي آماري سازمان ها شركت داشته باشند ، بايد قبلا از سازمان نظام آمارشناسي مجوز يا گواهي دارا بودن تبحر لازم براي فعاليت در زمينه مربوطه را كسب كرده باشند. در اين صورت از بروز خسارات هنگفت ناشي از به كارگيري نتايج غلط طرحهاي آماري جلوگيري به عمل خواهد آمد. اگر فردي بدون داشتن تبحر و گواهي لازم اقدام به طراحي يك ساختمان كند، در نهايت اشكال كار او با تخريب ساختمان هويدا خواهد شد. اما از آنجا كه نتايج يك طرح آماري به طور معمول براي برنامه ريزي و اتخاذ تصميماتي ملي استفاده مي شود، چنانچه نتايج طرح آماري نادرست باشند، اثر آن پنهان است و پس از انجام تصميم و تحميل خسارت پديدار مي شود. همچنين برد تاثير آن در سطح ملي است، به گونه اي كه تمام جمعيت كشور را متضرر مي سازد.

وي ادامه داد: بنابراين تخصص و تبحر مجريان پروژههاي آماري از حساسيت زيادي برخوردار است و بايد توجه ويژه اي به آن صورت بگيرد.

** توسعه فرهنگ آمار از سالهاي ابتداي 

محمدزاده معتقد است: فرهنگ آماري بايد از آموزش در مدارس شروع و در ميان دانش آموزان نهادينه شود. در اين راستا اجراي برنامه‌ي ملي آمار مربوط به وزارت آموزش و پرورش مصوب سال ۱۳۹۰ شوراي عالي آمار، تدوين استانداردهاي ملي محتواي آموزش آمار از پيش‌ دبستاني تا دبيرستان، معرفي اهميت آموزش آمار در مدارس از طريق رسانه ها، اجراي مسابقات دانش‌ آموزي آمار و تاسيس خانه هاي آمار در شهرها از جمله برنامه هايي است كه در ستاد ملي سال جهاني براي ترويج فرهنگ آماري در نظر گرفته شده است.

وي يادآور شد: نخستين خانه آمار هم اكنون در شهر اصفهان راه اندازي شده است كه اين مهم مي تواند به گسترش فرهنگ آماري كشور كمك شاياني كند.

محمدزاده اظهار داشت:زمينه هاي مختلف علم آمار به سرعت درحال توسعه و گسترش است. بنابراين فعاليت هايي نظير بررسي چالشها و فرصتهاي آموزش عالي در رشته‌ آمار، بازنگري برنامه‌هاي آموزشي رشته آمار در سطوح مختلف تحصيلي، تدوين برنامه آموزشي براي زمينه هاي جديد آمار، تهيه سرفصل دروس آمار و تدوين نحوه تدريس آنها در ساير رشته‌ها، تدوين دروسي براي تقويت توانمندي كارشناسان آمار، در برنامه كاري ستاد ملي آمار قرار گرفته است.

رييس انجمن آمار ايران گفت: برگزاري دوره ها و كارگاه هاي آموزشي و پژوهشي بر اساس نياز مراكز اجرايي و تهيه بروشور يا كتابچه ‌هاي آماري از جمله برنامه هايي هستند كه به منظور ترويج و معرفي كاربرد آمار در فعاليت هاي آماري دستگاه هاي اجرايي در نظر گرفته شده است.

محمدزاده ترجمه و انتشار كتب عمومي در زمينه آمار، تهيه و نشر مقاله‌ يا كتابهايي براي معرفي آمار و كاربردهاي آن به كارشناسان، مديران، دانشجويان، محققين ساير رشته‌ها، دانش‌‌آموزان و عموم مردم، معرفي پيشرفت‌هاي اخير در حوزه‌هاي مختلف آمار، طراحي و تهيه بروشور، پوستر، بنر و شعار، معرفي پيشكسوتان و صاحبنظران آمار، طراحي مسابقات علمي براي پخش از صدا و سيما، چاپ تمبر يادبود و ضرب سكه به مناسبت سال جهاني آمار را از ديگر برنامه هاي پيش بيني شده براي سال جهاني آمار اعلام كرد.

وي در پايان ابراز اميدواري كرد با همت و همكاري مسوولان و دست اندركاران امور آماري ، اساتيد، دانشجويان و كارشناسان آماري بتوان در تحقق اهداف سال جهاني آمار اقدامات موثري انجام داد به گونه اي كه شاهد افزايش فرهنگ آماري در بين آحاد جامعه و استفاده صحيح از علم آمار در سطوح مختلف برنامه ريزي، تصميم سازي و انجام تحقيقات علمي باشيم.